Thứ Sáu, 26 tháng 10, 2012

Nhật ký của con



Nằm trong lòng mẹ 9 tháng 10 ngày, con hạnh phúc quá chừng. Mẹ chăm con khi con chỉ  trong hình hài nhỏ bé. Rồi một ngày, nắng rất ấm và trời trong xanh, con đã nhìn thấy cha mẹ. Mẹ thật hiền, còn cha dịu dàng vui mừng đến bên con. Mắt xoe tròn, con nằm, vòng tay mẹ là nôi êm, bàn tay cha là chăn ủ ấm con khi đông lạnh về.  Con ngủ và mơ những giấc thật an lành, bình yên.
       Rồi thời gian cũng dần trôi đi, con chập chững những bước đi đầu tiên trong đời. Đôi chân con còn mềm, mẹ không dìu con nữa, con bước..chênh vênh trên mặt đất. Con ngã đau và ngồi khóc ngóng mẹ. Trong  nhạt nhòe nước mắt, đôi mắt con rợn ngợp bởi con đường phía trước thật dài và xa xôi. Con nghĩ mình không thể nào đi tiếp, ngoái nhìn mẹ. Nhưng mẹ chỉ cười rất hiền, tay mẹ chỉ về hướng đó và nhìn con hi vọng. Con tự đứng dậy và đi tiếp, rồi con cũng đi hết ngõ nhà mình. Con không sợ gì bởi phía sau, mẹ luôn đi bên. Tháng ngày trôi qua, ngõ nhỏ ngày xưa giờ con đã thuộc, con chạy nhảy mỗi sáng tiễn mẹ đi làm và đứng đón mẹ mỗi khi chiều về. Cũng trên con ngõ nhỏ ngày xưa, con đã cùng lũ bạn chơi trò, hò hét..để con có một tuổi thơ vui.
       Ngày con đến lớp, con đã đi xa hơn con ngõ nhỏ nhà mình. Mẹ không đưa con đi, mẹ nhờ hàng xóm cho con đi cùng. Con tủi thân và khóc rất nhiều, mỗi bước con đi in dấu những giọt nước mắt con. Đến lớp, con rất bỡ ngỡ và sợ, nhìn đâu con cũng thấy lạ. Con thấy mình bơ vơ, lạc lõng biết chừng nào. Trong nhạt nhòa, con thấy con ngõ nhỏ nhà mình, và đằng sau con mẹ cười vẫy tay con, và con đã không khóc nữa, giây phút đó con hiểu rằng mẹ luôn luôn ở bên con. Sau buổi học, mẹ đón con với gánh rau nặng trĩu trên vai, mồ hôi mẹ ướt đẫm vạt áo. Cha mỉm cười tặng con tập vở mới.
Ngày hè giông bão, trán cha thêm vài nếp nhăn lo mưa dột chái nhà bếp, lo con sợ sấm sét, cha ôm con trong vòng tay rắn chắn. Mẹ rang lại thóc bởi mưa giông ướt bông lúa.
Ngày mùa đông gió rét, cha lo thêm củi cho bếp lửa thêm hồng, mẹ làm lại chiếc nệm bông lau ấm. Con ê a học lỏm quyển sách  tiếng Pháp nhòe chữ của cha.
      Một ngày, con đi học xa, mắt mẹ u buồn, còn cha thêm vài sợi tóc lấm tấm bạc, vầng trán cha lại thêm nếp nhăn. Mẹ khóc nhiều, còn cha dặn dò cũng nhiều. Những bài học cha dạy từ thưở bé, con mang theo đến nơi nào con đến.
Hết hè, thu sang, đông đến, đã bao nhiêu mùa hoa quế rụng, con giờ đã lớn hơn rất nhiều.
Một ngày đông, con  nhận tin dữ, cha bệnh nặng. Mắt con ướt nhòe, mỗi bước đi của con thấm đẫm nước mắt con rơi, con ngõ nhỏ ngày xưa dần hiện lên trong ánh mắt. Ngõ sâu hun hút, 2 bên cây cối đã lớn, nhưng xác xơ, cành trơ trọi, có lũ quạ đen đậu trên cành khô thấy bóng người đến chợt bay nháo nhác, chiếc lá cuối cùng còn lại cũng rời cành, chập chững như còn lưu luyến không muốn rời xa, chao nghiêng theo một cơn gió chiều đông.
Dáng cha tiều tụy theo năm tháng, bao vất vả cứ in hằn lên vầng trán rộng, nhưng đôi mắt cha vẫn chan chứa niềm tin. Cha cười, cũng lại là nụ cười mà cha đón con lúc con chào đời. Lòng con nghẹn ngào, trái tim con như ngừng đập. Cha soạn ra những thứ đồ thân thiết của cha, từ cây thước kẻ của cha thời còn đi dạy học, đến cái máy xay café bằng vỏ đạn cha tận dụng thời trong quân đội…và cả những quân cờ tướng bằng gỗ, bàn cờ tướng mà hai cha con tự tạo thời xưa.Con đã nhận và cất giữ hết những kỷ niệm phẩm đó, đó là một phần của cha và cũng là một phần quan trọng của tuổi thơ con.
Cha đi, mắt mẹ lại càng thêm u buồn, xa xăm!
Gánh rau của mẹ lại nặng hơn thêm, tóc mẹ đã bạc đi nhiều, mà con vẫn chưa về, vẫn rong ruổi trên những con đường dài.
Năm nay, hoa quế lại nở rộ, chúm chím từng bông trắng xóa cả một đồi lá xanh. Vườn quế này, cha đã cố công 20 năm vun trồng, từ một vùng đất trống đồi trọc giờ đã thành một đồi quế bát ngát xanh tươi. Ngày cha đi, hoa quế nở, và cũng là mùa hoa đầu tiên.
Hoa quế trắng tinh khôi.
10 mùa hoa quế đã nở, con đã về, trong một sớm mùa đông, nhưng trời trong xanh và nắng cũng rất ấm. Cha đã đi xa, như những bông hoa trắng muốt, tinh khôi, giản dị không kiêu sa nhưng nhã nhặn,, thanh thoát; bé nhỏ, li ti nhưng mạnh mẽ; không thơm nức nhưng thoang thoảng hơi ấm nồng nồng cay cay…nở rộ rồi lại khẽ buông lơi cuống nhỏ, để rồi kết thành quả, tự phả bóc lớp vỏ rồi rơi xuống thành những hạt giống khỏe mạnh, ươm mầm trên nền đất khô cằn và để rồi một ngày mùa  xuân mới, khi chim én liệng cánh chao nghiêng bầu trời thì trỗi dậy thành những mầm cây non, rồi theo năm tháng lại vươn mình đến với bầu trời cao xanh trong.
Con đã về rồi, về với câu hát ru của mẹ ngày xưa, về với vòng tay ấm nóng của mẹ nhưng giờ đã gầy đi nhiều, con đã đi nhiều phương trời xa xôi,, đã lớn nhưng con vẫn luôn bé nhỏ trong chiếc nôi vòng tay của mẹ.
Cám ơn cha mẹ đã đưa con đến với cuộc sống này, cám ơn vì con là con của cha mẹ!

Thứ Ba, 16 tháng 10, 2012

Người bạn Amateur.


    Gửi người bạn amateur.
                                                        
        Anh thông minh, lại hài hước, dí dỏm, đó là ấn tượng ban đầu của tôi về anh.
        Anh kể, ngày xưa anh nghịch ngợm, bưởng bỉnh, là tên đầu têu cho những trò quái dị của “lũ học trò bất trị”, anh bị đuổi học, chuyển từ trường chuyên của tỉnh về trường huyện.
        Nhưng anh không phải học sinh cá biệt, tên anh vẫn được xướng lên trong danh sách thi học sinh giỏi của trường tại các kỳ thi cấp tỉnh, quốc gia. Mỗi tội trươc mỗi lần đi thi, HĐKL nhà trường phải nâng hạnh kiểm của anh lên đến 2 bậc, anh mới đủ điều kiện tham gia thi tuyển.
        Anh tâm lý, lãng mạng nên rất được lòng bạn bè,. Đối với đàn em, anh luôn tỏ ra  là “người anh tận tụy”. Ngày anh chuyển về trường huyện, cả một bầu trời bạn bè đã khóc. Họ mến anh, quý trọng anh và không nỡ rời xa anh.
Đó là anh của những ngày trước.
        Anh bây giờ không hẳn đã khác, vẫn giữ được những gì là của riêng, là đặc biệt của anh. Nhưng anh không còn nghịch dại theo kiểu của những choai choai nữa, anh chơi theo cách của một người đàn ông đã trưởng thành. Anh chững chạc, điềm đạm hơn. Anh đã có những thành công về sự nghiệp, về cuộc sống. Tôi biết được điều đó khi nhìn vào vị trí mà anh đang đứng, những mối quan hệ mà anh cho tôi biết và đơn giản tôi nhìn thấy trong cách anh thể hiện mình. Anh là một người đàn ông thành công.
Khi nói chuyện với tôi(người lạ) anh nói về những ưu điểm của mình theo kiểu “PR bản than” – điều mà người ta thường nói. Nhưng cái cách anh thể hiện sự PR đó với những sự thật về anh là tương ứng. Anh có quyền được tự hào về bản thân; những gì tốt đẹp thì phải phô ra. Anh nói được và anh làm được những điều anh đã nói. Tôi ủng hộ anh tinh thần đó.
Trong mắt tôi, anh là 1 amateur.
         Với những tinh thần “like” đó, anh đã chia sẻ với tôi một ít kinh nghiệm, kiến thức trong cuộc sống. Thời gian rỗi của anh, anh dành hết  để “trau dồi kiến thức’ cho tôi. Tôi rất cám ơn anh vì điều đó. Anh là người có tâm.
         Thân hơn một tý, anh đã không ngần ngại chia sẻ về đời sống tình cảm của mình. Anh đã trải qua những cuộc tình, xấu hay đẹp tôi không dám nhận xét, và tôi cũng “chẳng đủ tư cách để nhận xét” về bất cứ điều gì.
Thậm chí tôi tôi đã bị ghét vì lỡ nói sai, nghĩ sai về anh. Tôi thấm thía vô cùng.
         Tôi nhớ, anh đã từng tư giới thiệu về mình: “Anh là một người sẵn sang nói chuyện thâu đêm suốt sáng với người hiểu mình(hiểu những gì anh nói, biết để nói lại với anh những gì mình hiểu: Hiểu biết – nói chuyện mới hăng, ngu ngơ buồn ngủ chán chết). Nhưng sẽ ghét luôn những người làm phật ý anh, dù chỉ là con muỗi”. Anh còn rất dễ tự ái, 1 khi lòng tự trọng bị đụng chạm thì cơn sóng tự ái cũng dâng cao, có cho 1 đống tiền(tiền chẵn) anh cũng không bao giờ nói chuyện”.
Tôi công nhận với anh, “yêu nhau yêu cả đường đi, ghét nhau ghét cả tông chi họ hàng”. Đương nhiên, tôi và anh chẳng có mối quan hệ yêu đương, nói đúng chẳng là gì cả. Nhưng chúng ta đang rơi vào hoàn cảnh thế này. Tôi nghĩ vậy. Trước đó, tôi còn nghĩ mình đã gặp được “bạn tri kỷ trong một số lĩnh vực”. Tôi còn tưởng tượng ra nhiều viễn cảnh và những câu chuyện hấp dẫn về sau, việc tôi sẽ phát triển hơn nữa mối quan hệ này như thế nào. Tôi đã cười, nụ cười méo mó.
Nhưng chỉ vì tôi lỡ dại, lỡ chê anh già, lỡ nghĩ trêu anh(lúc đó tôi nghĩ đơn giản là trêu) nhưng lại chạm đúng nỗi lòng của anh. Thế là tôi bị “đá”. Tôi cú lắm!
Tôi nghĩ mình thật đơn giản, còn anh ta chẳng đơn giản chút nào. Tôi thấy sụp đổ, hiệu ứng của tôi, hình tượng của tôi đã sụp đổ. Anh “đá” phăng tôi một cách không thương tiếc. Có lẽ tôi không đủ tư cách để nói chuyện với anh, không đủ tầm cỡ để là bạn anh. Anh thấy mối quan hệ này chẳng quan trọng gì, và tôi chẳng là cái gì cả. Anh đá tôi như đá 1 cái ống bơ vỉa hè.
Anh bảo, “ em quen anh chỉ có lời, còn anh lỗ”. Tôi không quan tâm. Bởi trước khi anh cho tôi những cái “lợi” tôi chỉ biết anh là một học sinh cá biệt, nhưng từ thời điểm đó tôi đã quyết định sẽ là bạn. Trong tình bạn, tôi chưa bao giờ tính toán, vì tôi kém môn toán nên không biết tính thế nào.
Có thể anh không tin, nhưng tôi hay nói thật. Và chưa bao giờ nói dối làm hại ai cả, trừ những lời nói dối tốt ra. Tôi không nói phong trào, tuy có hơi cụ non nhưng nếu không cụ non chắc không nói chuyện được với anh. Tôi nghĩ vậy.
Gần kết thúc những dòng cảm xúc này, tôi chợt nhận ra mình không phải người đơn giản, ghê gớm là đằng khác. Anh bảo “như thế này là đủ rồi’ và tôi hiểu đó là hiệu lệnh ‘stop”. Ok, nếu anh muốn. Tôi chẳng cầu xin người khác, mẹ tôi bảo: Những thứ không phải của mình có xin họ cũng không cho, nếu muốn cho không cần xin họ cũng tự cho mình”. Tôi ra đi, không cầu xin gì cả. Nhưng vẫn mong để lại 1 hình tượng đẹp trong anh. Anh đã xây dựng được hình tượng trong tôi, tôi cũng muốn mình phải để lại hình tượng trong lòng người khác. Như thế mới công bằng.  Tôi rất chú ý đến hình tượng của mình. Nhưng tôi không muốn tiếp tục, và nếu như có muốn thì tốt hơn là đừng tiếp tục mà hãy “làm lại từ đầu”.  Và tôi vẫn sẽ chờ câu trả lời từ anh.
                                                                                        Thân mến.
                                                                                                    

Thứ Năm, 11 tháng 10, 2012

Vô tư khai thác rừng


 Bài viết của  phóng viên báo Tuổi trẻ: 
TT - Chỉ riêng 1.391 hộ dân xã Thông Thụ, huyện Quế Phong (Nghệ An) thuộc dự án thủy điện Hủa Na phải di dân tái định cư đã chặt hạ hơn 50.000m3 gỗ trong rừng đặc dụng để làm nhà mới.
Chiều 4-8, một người dân thuê xe chuyển gỗ ra khỏi rừng Na Lướm để chở về làm nhà - Ảnh: VŨ TOÀN
Đi được khoảng 30 phút trên đường vào bản Na Lướm thuộc xã Thông Thụ, huyện Quế Phong, chúng tôi bắt đầu bị “choáng” khi nhìn thấy vô số gỗ tròn, gỗ xẻ nằm la liệt. Lội qua chín khe suối, đi vào sâu trong các ngả rừng vùng đệm của khu bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt, lại gặp những gốc cây nham nhở còn hăng mùi nhựa bên cạnh những phiến gỗ lớn được cưa vuông thành, sắc cạnh xếp từng đống. Có đống gỗ phủ bạt cẩn thận. Có đống được tấp bằng lá cọ đã bạc trắng. Có đống giấu dưới hầm hố bên đường. Thấp thoáng phía sau những đống gỗ là những lán nứa tan hoang.
Phá rừng làm nhà
H., người dân địa phương dẫn chúng tôi đi, cho biết: “Từ đầu tháng 8 đến nay, sau khi rừng bị tàn phá mới có tổ kiểm lâm chốt chặn nơi cửa rừng. Từ đó, lâm tặc không còn lai vãng vùng rừng này nữa vì họ biết không thể nào chặt gỗ và đưa gỗ lậu ra được. Khu rừng này bị tàn phá từ tháng 5-2012. Nhưng bây giờ thì chuyển sang việc dân khai thác rừng để làm nhà. Nặng nhất là vùng rừng thuộc bản Na Lướm, xã Thông Thụ”.
Rời khu rừng Na Lướm, chúng tôi lại lạc vào “mê hồn trận” giữa khu tái định cư Nhà máy thủy điện Hủa Na khi những ngôi nhà vừa mới dựng lên đỏ chói, vàng chóe dưới một vùng trời. Tôi rẽ vào một bìa rừng nơi đang ầm ào tiếng máy cưa, máy xẻ gỗ hỏi chuyện làm nhà của ông Lương Thịnh. Ông Thịnh nói vô tư: “Tuy được tiền đền bù nhưng chúng tôi phải vào rừng đốn gỗ về làm nhà chứ ai làm cho. Chẳng lẽ ở trong rừng mà không có cái nhà cho ra hồn để ở”.
Sẽ luân chuyển toàn bộ Hạt kiểm lâm Quế Phong
“Riêng xã Thông Thụ, khi xuất hiện Nhà máy thủy điện Hủa Na thì 1.391 hộ dân phải tái định cư tại năm khu vực. Trong đó có khu vực do huyện quy hoạch, có khu vực do dân tự do tái định cư. Do đưa dân tái định cư vào các khu rừng đặc dụng nên dân vào tới đâu rừng mất tới đó là chuyện khó tránh khỏi.
Sau vụ phá rừng tàn khốc ở Quế Phong, chúng tôi đang chỉ đạo chi cục kiểm lâm tiến hành kiểm điểm lãnh đạo Hạt kiểm lâm Quế Phong để xử lý kỷ luật. Tiếp đó, chúng tôi sẽ luân chuyển toàn bộ hạt kiểm lâm đến một địa bàn mới” - ông Hồ Ngọc Sĩ, giám đốc Sở Nông nghiệp và phát triển nông thôn Nghệ An.
Ông Thịnh là một trong những hộ di dời tự do trong tổng số 1.391 hộ phải di dời. Toàn bộ số hộ dân này đều vào rừng chặt gỗ bất kể rừng phòng hộ hay rừng đặc dụng. Trao đổi vấn đề này, hạt trưởng Hạt kiểm lâm Quế Phong Nguyễn Trọng Lệ cho biết: “Mỗi hộ gia đình làm một ngôi nhà từ 30-60m3 gỗ thì 1.391 ngôi nhà chiếm 50.000m3 gỗ. Số gỗ này chủ yếu chặt trong các loại rừng sản xuất, đặc dụng và phòng hộ của hai xã Thông Thụ, Đồng Văn. Đến nay chưa thể xác minh từng loại rừng bị chặt bao nhiêu gỗ. Chúng tôi không thể ngăn chặn là do lực lượng mỏng”. Lực lượng mỏng nhưng vì sao hạt không báo cáo về chi cục để có biện pháp ngăn chặn kịp thời? Ông Lệ thừa nhận: “Thực trạng phá rừng nghiêm trọng như vậy nhưng hạt chỉ mới báo cáo chủ tịch huyện, chưa báo về chi cục kiểm lâm là sai”.
Chủ tịch xã cấp phép khai thác gỗ!
Chiều tối 3-8, ra khỏi rừng Na Lướm chúng tôi gặp 12 người dân đang hì hục chuyển những phiến gỗ táu lên xe tải. Biết là gỗ lậu vừa được kéo xuống từ khu rừng đặc dụng thuộc địa bàn xã Thông Thụ nhưng chúng tôi hỏi thì chủ gỗ Lương Văn Tâm (trú ở thôn Hiệp Phong, xã Thông Thụ) chìa ngay giấy “xin khai thác lâm sản”, nói: “Chúng tôi không có nhà nên xin UBND xã vô rừng chặt gỗ về làm chứ không phải tự ý phá rừng”.
Chúng tôi xem giấy “xin khai thác lâm sản” và thật không ngờ khi thấy chủ tịch UBND xã Thông Thụ ký. Trong giấy phép này không giới hạn thời gian khai thác, không quy định khai thác loại gỗ nào, ở đâu và số lượng bao nhiêu.
Vừa lúc, chủ tịch UBND huyện Quế Phong Lữ Đình Thi đi từ Na Lướm ra thấy vậy dừng xe lại. Chúng tôi đưa giấy “xin khai thác lâm sản” này cho ông Thi xem. Ông Thi nói: “Xã làm thế này sai rồi. Không có chủ tịch cấp nào cho phép khai thác kiểu phá rừng như thế này được”.
Chúng tôi hỏi: “Với trách nhiệm là chủ rừng, ông nghĩ sao khi rất nhiều trường hợp tương tự thuộc các dự án thủy điện đã xảy ra tại những khu rừng đặc dụng do huyện Quế Phong quản lý?”. Ông Thi nói: “Một mình tôi thì làm sao được. Riêng khu bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt thành lập năm 2001, nhưng đến nay chưa có ban quản lý nên huyện rất khó khăn trong việc bảo vệ rừng”.

Spire.


Món quà của “thần rừng”

Pháp luật TPHCM - 2 tuần trước 62 lượt xem
Trong số những báu vật thuốc Nam do “thần rừng” ban tặng cho cộng đồng người Thái ở Quế Phong (Nghệ An) có cây thuốc Chữ Mù Tình, ai uống vào sẽ có sức mạnh như… con heo rừng đang lao nhảy.
Vùng núi Hạnh Dịch, huyện Quế Phong (Nghệ An) có một rừng cây thuốc Nam như một món quà quý giá mà “thần rừng” đã ban tặng cho cộng đồng người Thái từ bao đời nay. Nhưng phải đến gần 10 năm nay, khi tổ chức SPERI hiện diện thì người dân ở đây mới bắt đầu ý thức được việc khai thác phải song song với giữ gìn, bảo vệ báu vật của “thần rừng”.
Kỳ quan đại ngàn
Bản vùng biên giới Pỏm Om nằm lắt leo trên con đường nhỏ đi sâu vào rừng Hạnh Dịch. Con đường quanh co một bên là núi, một bên là những thửa ruộng nằm ghếch bên bờ sông, thấp thoáng những ngôi nhà sàn gỗ cũ tiệp vào núi…
Trưởng bản Vi Văn Hợi tóc đã lốm đốm sương nhưng thân hình ông như cây lim, cây sến trong rừng. Dẫn chúng tôi vào rừng, ông luôn đi đầu, tay chống gậy, tay cầm rựa phạt những mảng cỏ dại cứ chực “liếm” mất lối đi. Chốc chốc ông lại dừng để kê cục đá bên dòng suối cho những vị khách của rừng chưa quen lối, hay chờ cho mọi người đông đủ để hướng dẫn vào con đường nhỏ khuất sau bụi rậm.
Một góc bản Pỏm Om, xã Hạnh Dịch, huyện Quế Phong, Nghệ An. Ảnh: NGUYỄN DÂN
Đi được khoảng 1 giờ, đến một trảng cỏ rộng lớn trên một ngọn đồi, trưởng bản Hợi khoát tay: “Đây, cả vùng núi này là rừng cây thuốc Nam!”. Tôi phóng mắt nhìn xung quanh, núi rừng vây quanh bốn phía. Những chạc dây leo chằng chịt giăng khắp nơi tầng tầng lớp lớp, có lẽ hàng trăm năm qua chưa bị bàn tay con người xâm phạm. Có những cây to năm người ôm không xuể, vút thẳng lên trời như được vị thần rừng cắm vào. Con suối nhỏ rì rào len lỏi dưới các lùm bụi.
Trưởng bản Hợi vừa đi vừa chỉ vào các cây, ông giải thích cây này dùng để làm thuốc dạ dày, cây kia là thành phần không thể thiếu cho thang thuốc trị tim mạch. “Có những loại cây vốn là cây độc nhưng nếu biết kết hợp với những vị khác thì cho ra những thang thuốc hiệu nghiệm. Có những loại cây chỉ được hái vào một thời khắc nhất định của ngày và dĩ nhiên có cả những cây dùng làm thuốc “Minh Mạng” tăng cường khả năng “chuyện ấy”...” - trưởng bản Hợi giảng giải.
Cả một vùng rừng núi mênh mông, cây nào cũng có khả năng cứu người. Chúng tôi say mê khu rừng, quên hết bao mệt nhọc của chuyến đi. Một thế giới hoàn toàn khác biệt, êm đềm và tuyệt đẹp như rũ bỏ khỏi thế giới tấp nập bộn bề ngoài kia…
Tủ thuốc chung của cộng đồng
Rừng thuốc Nam tại vùng Hạnh Dịch, Quế Phong đã tồn tại từ bao đời nay. Không biết từ bao giờ người Thái đã đến đây, phát hiện và khai thác. Theo nghiên cứu của viện SPERI, rừng cây thuốc Nam này là hoàn toàn tự nhiên, tự sinh tự dưỡng và chỉ thích hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng vùng này. Nếu đem những cây thuốc ở đây đi trồng nơi khác thì không thể sống hoặc những tính năng sẽ không còn hiệu dụng nữa.
Anh Lương Quốc Việt, Phó Chủ tịch xã Hạnh Dịch, cho biết: “Đặc biệt, ở đây có câyChữ Mù Tình,tiếng Thái có nghĩa là… con heo nhảy. Thuốc này ai uống vào thì có sức mạnh như con heo rừng đang lao nhảy. Cây này chỉ mọc ở vùng rừng núi Hạnh Dịch và là thành phần trong hầu hết các loại thang thuốc của bà con”.
Các chuyên gia của SPERI và bà con bản Na Xai trong một buổi sinh hoạt về bảo vệ rừng. Ảnh: NGUYỄN DÂN
Anh Việt cho biết ngoài cây Chữ Mù Tình, cộng đồng thầy thuốc Nam ở đây còn có những thang thuốc Nam vô cùng hiệu quả chuyên trị giảm đau, các bệnh về bao tử, tim mạch… Người dân không trữ thuốc trong nhà mà các loại thuốc đều do các thầy thuốc Nam trong bản bào chế và lưu giữ. Ai có bệnh gì thì đến “tủ thuốc của bản” xin thuốc. Các thầy thuốc thường là các trưởng bản hay các già làng có kiến thức, nắm giữ các bài thuốc gia truyền và bào chế. Điều này đảm bảo các loại thuốc được bào chế sử dụng đúng cách.
Có một thời rừng Hạnh Dịch gần như vô chủ, mặc ai nấy khai thác vô tội vạ. Năm 1999, Nghị định 163 về giao đất giao rừng ra đời nhưng vẫn không triển khai đến người dân ở đây. Nông trường cao su Quế Phong trồng rừng cao su lốm đốm ở nhiều bản, xâm phạm vào cả rừng thiêng và rừng đầu nguồn. Chỉ đến năm 2002, Viện SPERI đến hướng dẫn và tổ chức thì người dân nơi đây mới bắt đầu ý thức khai thác và phát triển rừng cộng đồng.
Báu vật rừng thiêng
Với người Thái rừng là không gian sinh tồn, để làm nương rẫy, làm nhà ở, nơi chăn nuôi gia súc, gia cầm. Đất rừng cũng là không gian sinh hoạt văn hóa cộng đồng, với những khu rừng thiêng như Lắc Xưa (vùng thờ những người khai đất lập bản), Sần(rừng thiêng, để tổ chức các lễ truyền thống), Đồng (rừng nghĩa địa). Cộng đồng có niềm tin vào thần núi, thần rừng, thần nước… Chính những niềm tin đó đã tạo nên sức mạnh giúp cộng đồng bảo vệ và phát triển rừng. Họ giữ đất giữ rừng theo luật tục. Ranh giới thôn bản được đại diện các bản phân định, nếu có vướng mắc gì thì già làng và chủ đất đứng ra giải quyết.
Người Thái có tổ chức truyền thống của cộng đồng như phường hội, những nhóm người của dòng họ, khu dân cư tự nguyện đổi công, giúp đỡ vốn, cùng làm vườn, gặt lúa, làm nhà… Ban quản lý rừng cộng đồng ngoài già làng, bí thư, trưởng bản còn có các trưởng họ. Các trưởng họ có tiếng nói và đóng vai trò lãnh đạo phường hội.
Thầy thuốc Nam Vi Văn Hoài tại bản Pỏm Om đang hái thuốc. Ảnh: NGUYỄN DÂN
Thu nhập từ rừng thuốc Nam tuy không nhiều nhưng mỗi khi thu hoạch, ngoài phần dành ra cho chủ đất, một phần (bao gồm thuốc + lợi nhuận) sẽ được sung vào quỹ chung. Quỹ chung này sẽ được làm những việc chung trong cộng đồng hay để giúp đỡ những người gặp hoàn cảnh khó khăn.
Cả huyện Quế Phong có cả chục ngàn hecta rừng phong phú các loại cây thuốc Nam với thành phần loài hết sức đa dạng. Đến nay, nhiều loài cây tái sinh, phục hồi, độ dày tầng đất rừng đã tăng lên. Đặc biệt, có bốn khu rừng với 10 ha tập trung toàn cây thuốc Nam, chưa kể các vườn thuốc Nam của dân bản xây dựng như vườn ông Hà Văn Tuyên ở bản Pỏm Om, vườn ông Vi Văn Nhất, ông Vi Văn Thành ở xã Na Xai…
Và điều quan trọng là nhờ sự khơi gợi của tổ chức SPERI, cộng đồng người Thái bản địa ở đây đã bắt đầu có ý thức bảo vệ và khai thác rừng có hiệu quả. Đó cũng là cách người Thái nâng niu, trân trọng báu vật do “thần rừng” ban tặng.
SPERI là một tổ chức phi chính phủ, chuyên nghiên cứu bảo tồn và phát triển văn hóa các dân tộc, gắn liền với việc phát triển đời sống vật chất và tinh thần của cộng đồng. SPERI đã đốc thúc giao hẳn rừng bằng sổ đỏ cho các bản, từ đó cộng đồng phân chia vùng rừng cho từng hộ. Điều này khiến họ thấy mình là chủ thật sự của những mảnh rừng.
Song song đó, SPERI hướng dẫn việc bảo vệ và khai thác rừng hiệu quả nhất. Khi được giao rừng, Trung tâm SPERI đã dựa vào luật tục, tinh thần gắn bó của người Thái để hướng dẫn cộng đồng sử dụng rừng vì sinh kế và văn hóa cộng đồng, không vì lợi nhuận, mua bán…
Với đất rừng, cộng đồng có không gian để thực hành và giữ gìn các giá trị văn hóa, có điều kiện để tổ chức các lễ hội - một yếu tố quan trọng để liên kết tính truyền thống cộng đồng . Đến nay SPERI đã giúp giao một số đất rừng tại 8/11 bản. Chỉ còn ba bản Na Xai, Hủa Mướng và Chiến là chưa giao xong.
NGUYỄN DÂN

Gian nan con chữ miền biên cương


Chiều đông, những xóm bản biên cương lộng gió, trên những con đường đất đỏ quanh co, em bé Mông nhảy tung tăng, cánh chim chao liệng trời nghiêng…bếp lửa lập lòe trong mái gianh nghèo..Nơi biên cương heo hút ấy đang ngày càng bừng sáng hơn bởi những giáo viên đang ngày đêm “cắm bản” gieo chữ, đem ánh sáng tri thức đến cho con em đồng bào dân tộc thiểu số. Đó là cả một nỗi gian nan, vất vả, đặc biệt đối với những giáo viên trẻ.
Đến trường trong sương sớm. Ảnh: Minh Tân.
  Tôi có mấy người bạn mới tôt nghiệp trường sư phạm, bỏ qua những ồn ào, náo nhiệt của đời sống thị thành, họ đã tình nguyện lên miền biên giới dạy học. Mặc dù cũng sinh ra và lớn lên ở mảnh đất này, đã quen leo dốc, leo đèo từ nhỏ nhưng ở vùng trung tâm Huyện điều kiện vẫn còn tốt hơn rất nhiều so với vùng biên nơi mà họ công tác. Những ngày đầu tiên,  trong phòng ký túc xá ở trường, căn phòng vừa bé lại thấp, chỉ đủ để kê một chiếc giường đơn, một cái bàn soạn bài và một lối đi nhỏ để nấu ăn..dù phòng có rộng cũng chẳng có đồ đạc để trưng, nằm nghe tiếng sương rơi lộp độp trên mái tôn,  nỗi buồn tủi, nỗi nhớ nhà cứ thế lại trào dâng đến nghẹn ngào.
Tri Lễ là xã vùng biên của Quế Phong cách trung tâm Huyện khoảng 40km,  nhưng ở đây hoàn toàn không điện, không đường, không chợ và không sóng điện thoại và đương nhiên cơ sở hạ tầng cũng còn rất yếu kém, thiếu thốn đủ đường. Tôi được may mắn đến thăm trường THCS Tà Cạ, chứng kiến tận mắt cuộc sống sinh hoạt của giáo viên trường mà không khỏi chạnh lòng. Dãy nhà cấp 4 đã xuống cấp được một thời gian dài, mái tôn lợp bằng những tấm gỗ thủ công do phụ huynh góp dựng từ thời những năm mới xây dựng trường, lớp vôi trên tường đã chuyển màu rêu phong, chỉ chực bong ra sau một cơn gió nhẹ. Khổ nhất là những lúc mưa gió, tường thì thấm, mái thì giột…may cũng chừa cho chỗ kê giường để nằm ngủ, nhưng sau đó cũng trở nên cô lập hoàn toàn. Hết đồ ăn dự trữ, thầy cô phải tự xoay xở bằng những thứ rau măng trên rừng. Hoa quả là những trái sim, trái ổi rừng hái ở đồi sau khu ký túc sau mỗi buổi chiều tan trường. Bạn tôi còn vui tính bảo “ cháo bẹ rau măng vẫn sẵn sàng/ cuộc đời cách mạng thật là sang”. Đúng là họ đang “làm cách mạng” thật bởi từ công việc cho đến cuộc sống đều thiếu thốn đủ bề, mà họ vẫn vững vàng niềm tin để ở lại đây cùng với học sinh, cùng người dân thắp lên ánh sáng của tương lai.
Khu ký túc xá của giáo viên


Góc nhỏ trong cuộc sống thiếu thốn.





Thiếu điện để soạn bài, mỗi người đều chuẩn bị cho mình một đèn sạc hoặc những thiết tự tạo nguồn điện, những lúc hết ánh sáng chỉ còn cách làm bạn với trăng, với gió trời...Nơi đây chỉ có giàu về rừng và gió trời, trường học nằm cheo leo trên đỉnh đồi nên cũng không có nước. Hằng ngày, thầy cô phải mất vài tiếng để cuốc bộ hàng cây số đi gánh nước ở những khe suối nhỏ, sức leo núi dẻo dai cũng chỉ đủ gánh được một ít về để dùng cho những sinh hoạt cơ bản. 

Ở hầu hết các trường học ở đây cơ sở vật chất đều rất tạm bợ, học sinh phải học ghép trong những căn phòng chật chội, thiếu thốn đủ thứ từ bàn ghế đến sách vở, đồ dùng học tập. Những lúc đó, thầy cô giáo lại dành dụm đồng lương ít ỏi mua vở, bút cho các em. Lặn lội lên vùng cao gieo chữ, khó khăn với giáo viên nhất chính là sự bất đồng về ngôn ngữ, phong tục . Ngôn ngữ bất đồng nên nhiều khi thầy trò lên lớp chỉ có thể hiểu nhau thông qua những ký hiệu bằng tay. Thầy cô phải tự mày mò học tiếng từ chính những học trò của mình mới có thể dạy học được.
Khe nước thiên nhiên - nguồn nước sinh hoạt của giáo viên và người dân .
Giống như người đi khai phá những vùng đất hoang, thầy cô ở đây vận động người dân cho con đi học chữ, dạy trẻ những thói quen sinh hoạt văn minh, thuyết phục người dân từ bỏ dần hủ tục lạc hậu, biết ăn cơm bằng đũa, giữ gìn vệ sinh chung Nhờ tâm thầy cô mà các trẻ được đến trường, được học cái chữ, biết nói tiếng phổ thông, biết chào hỏi người lớn… Người dân đã biết làm nhà vệ sinh, làm chuồng cho gia súc, người chết thì chôn tập trung một chỗ. Đặc biệt, nghe lời thầy cô, nhiều gia đình đã biết khai hoang ruộng nước, trồng lúa 2 vụ nên cuộc sống đã bớt nghèo, bớt khổ hơn. Đó là những lời tâm sự chân thành và cũng là tình cảm của người dân dành cho những người “cách mạng” đang ngày đêm cần mẫn đem con chữ và ánh sáng đến với bản làng, với người Mông.
Dốc ngược - con đường lên biên cương.